Umanjenja poreske osnovice poreza na dohodak od ličnih primanja (lični odbitak, odbitak za izdržavanog člana uže porodice, odbitak plaćene kamate)

POREZ NA DOHODAK

Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o porezu na dohodak, koji je stupa na snagu 1. septembra ove godine, izmijenjena su pravila u vezi sa umanjenjima poreske osnovice poreza na dohodak od ličnih primanja. U ovom članku vam donosim pregled starih i novih rješenja. Prethodno napominjem da je set zakona o platama (koji je usvojen u julu ove godine) donio izmjene u samom pojmu plate, tako da se sada porez na dohodak plaća iz osnovne plate, a ne kao do sada na platu. Više o tome pročitajte u članku “Šta donosi set zakona o platama“. 

 

Poreska osnovica poreza na dohodak od ličnih primanja se umanjuje za lični odbitak, odbitak po izdržavanom članu uže porodice i iznos kamate plaćene na stambeni kredit. Prije nego što objasnim svaki od ovih odbitaka, potrebno je da prethodno razjasnimo šta je dohodak od ličnog primanja.

 

Šta se smatra ličnim primanjem

 

Dohodak od ličnog primanja su sva direktna ili indirektna plaćanja iz radnog odnosa:

  • bruto plate i druge bruto isplate zaposlenom (regres, topli obrok, plaćanje prekovremenog rada, bonusi, naknade i dodaci na uslove rada)

  • posredne olakšice (prodaja dobara i usluga po cijeni nižoj od tržišne, beskamatne pozajmice zaposlenim ili pozajmice po nižim kamatama od tržišnih, ustupanje na korištenje imovine bez naknade ili po cijeni nižoj od tržišne  i sl.)

  • skrivene isplate ličnih primanja: plaćanja koja poslodavac vrši u korist zaposlenog ili bilo kog člana njegove porodice   (poput troškova života, stanarine, komunalija, troškova reprezentacije, troškova turističkih putovanja i sl.)

  • korištenje službenog vozila u privatne svrhe

  • poklone koje poslodavac daje zaposlenom

  • vrijednost akcija primljenih bez naknade ili razlika vrijednosti akcija do njihove tržišne cijene

  • bonusi i nagrade za dobro obavljeni posao predstavljaju lično primanje u godini u kojoj su primljeni, a ako su primljeni u vidu dobara i usluga ukupni dohodak predstavlja tržišnu vrijednost takvih dobara i usluga u trenutku isplate, te

  • druge isplate i koristi iz radnog odnosa ukoliko nisu oslobođene ili drugačije oporezovane u skladu sa Zakonom o porezu na dohodak. Koja su primanja iz radnog odnosa oslobođena plaćanja poreza na dohodak moći ćete pročitati u jednom od narednih tekstova, ali primjera radi, to su otpremnine, naknada troškova smještaja zaposlenom upućenom na privremeni rad kod drugog poslodavca, nadoknade putnih troškova i dnevnica (do određene visine), naknade troškova prevoza na posao i s posla do visine karte u javnom prevozu itd.)

 

Prilikom utvrđivanja dohotka od ličnih primanja, doprinosi plaćeni u skladu sa Zakonom o doprinosima se priznaju kao rashod (oduzimaju se od bruto prihoda).

 

Napomena: Ličnim primanjima se ne smatraju primanja po ugovoru o djelu, ugovoru o autorskom djelu, primanja po osnovu članstva u upravnim i nadzornim odborima i sl. 

 

Lični odbitak

 

Prema novim odredbama Zakona o porezu na dohodak, poreska osnovica poreza na dohodak od ličnih primanja umanjuje se za osnovni lični odbitak u iznosu od 6000 KM na godišnjem nivou. Do 01.09.2018. godine, osnovni lični odbitak iznosi 2.400 KM na godišnjem nivou.

 

Pravo na umanjenje poreske osnovice po osnovu ličnog odbitka ostvaruje se prilikom isplate svakog pojedinog ličnog primanja na mjesečnom nivou, dakle za 500 KM mjesečno (do sada za 200 KM mjesečno)Pravo na umanjenje ima svaki poreski obveznik koji ostvaruje dohodak od ličnih primanja, a dejstvo ovog odbitka je da se faktički na primanja ispod 500 KM ne plaća porez, dok se svima ostalim umanjuje poreska osnovica za taj neoporezivi iznos.

 

Ovaj iznos ličnog odbitka ostvaruje se za puno radno vrijeme, dok se osnovni lični odbitak srazmjerno smanjuje za nepuno radno vrijeme. U slučaju da poreski obveznik ostvaruje lična primanja kod više poslodavaca, lični poreski odbitak se računa u srazmjernom dijelu u odnosu na vrijeme provedeno na radu kod pojedinog poslodavca.

 

Primjer: Marko Marković je zaposlen u „Društvo“ d.o.o. Banja Luka. Ugovorena bruto plata iznosi 2.000,00 KM. Od toga doprinosi iznose 660,00 KM, te ostaje poreska osnovica za obračun poreza na dohodak od 1.340,00 KM. Međutim, od ove osnovice se odbija 500 KM po osnovu ličnog odbitka, što znači da je osnovica za obračun poreza 840 KM, odnosno da je iznos poreza 84,00 KM, a plata koja se isplaćuje Marku 1.256,00 KM. Bez ovog umanjenja, porez na dohodak bi iznosio 134,00 KM, a neto plata bi iznosila 1.206,00 KM. Dakle, zahvaljujući ličnom odbitku od 500 KM, plata je veća za 50 KM, odnosno dok je lični odbitak iznosio 200 KM, plata je zahvaljujući njemu bila veća za 20 KM.

 

Odbitak po izdržavanom članu uže porodice

 

Poreska osnovica poreza na odhodak od ličnih primanja se (na zahtjev obveznika) umanjuje i za odbitak po izdržavanom članu uže porodice. Ovaj odbitak iznosi 900,00 KM na godišnjem nivou, odnosno 75,00 KM mjesečno, za svakog izdržavanog člana uže porodice. Izdržavanim članovima uže porodice smatraju se supružnik, djeca i roditelji poreskog obveznika koji ne osvaruju dohodak ili čiji dohodak ne prelazi iznos od 3000 KM godišnje, a ako više lica izdržava člana/članove uže porodice, lični odbitak za ta lica ravnomjerno se raspoređuje na sva lica koja te članove izdržavanju (osim ako se ova lica ne dogovore drugačije).

 

Pravo na odbitak po izdržavanom članu uže porodice ostvaruje se na osnovu poreske kartice, a uz zahtjev za izdavanje poreske kartice obveznik podnosi:

  1. izvod iz matične knjige rođenih za izdržavanog člana porodice,

  2. izvod iz matične knjige vjenčanih za supružnika (ako je on izdržavani član)

  3. izjavu  o postojanju vanbračne zajednice

Pravo na odbitak po izdržavanom članu porodice ostvaruje se na mjesečnom nivou.

 

Poreski obveznik je dužan da obavijesti Poresku upravu o svakoj promjeni podataka koji mogu biti od uticaja na osvarivanje prava na umanjenj poreske osnovice po osnovu izdržavanih članova porodice.  Ukoliko propusti to da učini, a promjena koja je nastupila bi imala za posljedicu uvećani iznos poreza, taj poreski obveznik je dužan vratiti iznos ostvarenog umanjenja u roku od mjesec dan. Ako to ne učini dobrovoljno, Poreska uprava će prinudnim putem naplatiti dugovani iznos obaveze.

 

Primjer: Uzmimo ponovo za primjer Marka čija je bruto plata 2.000,00 KM. Ukoliko Marko izdržava jedno dijete, njegova poreska osnovica se umanjuje za još 900,00 KM godišnje, odnosno 75,00 KM mjesečno. Nakon plaćanja doprinosa i „izbijanja“ ličnog odbitka, preostane poreska osnovica od 840 KM, ali kako Marko izdržava jedno dijete, njemu se od poreske osnovice odbija još 75,00 KM mjesečno.  To znači da je poreska osnovica 765 KM, a porez na dohodak iznosi 76,5 KM, dok Marku ostaje neto plata u iznosu od 1.263,5 KM. Dakle, plata mu je veća za 7,5 KM mjesečno jer izdržava jednog člana porodice.

 

Odbitak po osnovu kamate plaćene na stambeni kredit

 

Odbitak po osnovu kamate za stambeni kredit priznaje se samo za kamatu plaćenu u jednoj poreskoj godini, za stambeni kredit koji je poreski obveznik uzeo u cilju rješavanja svog stambenog pitanja i to za prvu nepokretnost. Ovo pravo ne može steći poreski obveznik koji ostvaruje pravo na subvenciju po istom osnovu od budžeta Republike Srpske ili budžeta jedinice lokalne samouprave, kao ni poreski obveznik koji je pravo na umanjenje poreske osnovice ostvario ili ostvaruje za neku drugu nepokretnost.

 

Pravo se ostvaruje na osnovu poreske kartice koju izdaje Poreska uprava na zahtjev poreskog obveznika, uz koji se podnosi:

  1. ugovor o stambenom kreditu

  2. otplatni plan za svaku godinu trajanja stambenog kredita

Poreski obveznik koji ostvaruje ovo pravo dužan je da svake godine, i to na početku godine za prethodnu godinu dostavi dokaz o plaćenoj kamati na stambeni kredit.  Ukoliko je poreski obveznik koristio pravo na umanjenje poreske osnovice po ovom osnovu, a kamata nije plaćena, dužan je vratiti iznos ostvarenog umanjenja poreza u roku od mjesec dana od dana izvršenog povrata poreza po osnovu korišćenja prava na umanjenje poreske osnovice. Odbitak se ostvaruje na mjesečnom nivou, a prestaje otplatom stambenog kredita.

 

Svi dokumetni koji se dostavljaju Poreskoj upravi, a služe za utvrđivanje činjenica vezanih za umanjenje poreske osnovice dostavljaju se u originalu ili ovjerenoj kopiji.

 

 

Leave a Reply